Nafas qisilishi qanday turlarga bo‘linadi?

Klinik amaliyotda nafas yetishmovchiligi rivojlanish tezligiga ko‘ra ikki xil shaklda namoyon bo‘ladi:

• Surunkali (asta-sekin rivojlanadigan) xansirash: Dastlab faqat jismoniy harakat vaqtida seziladi. Vaqt o‘tishi bilan kasallik zo‘rayib, hatto o‘tirgan yoki yotgan holatda ham bemorga havo yetishmay boshlaydi.
• O‘tkir (to‘satdan paydo bo‘ladigan) nafas qisishi: Bir necha daqiqa yoki soat ichida rivojlanib, bemorning hayotiga xavf solishi mumkin. Bunday holatda zudlik bilan shifokor nazorati va shoshilinch tibbiy yordam talab etiladi.

Xansirash va nafas yetishmovchiligining asosiy sabablari

Nafas qisilishi ko‘pincha inson organizmida kislorod yetishmasligi (gipoksiya) natijasida yuzaga keladi. Qonda kislorod darajasi pasayganda, bosh miyadagi nafas markazi faollashadi. Sog‘lom odam daqiqasiga 16–18 marta nafas olsa, xansirash paytida bu ko‘rsatkich daqiqasiga 30–40 martagacha ko‘tarilib ketadi.

Bu holat quyidagi a’zolar tizimidagi muammolar bilan bevosita bog‘liq:

1. Yurak-qon tomir tizimi kasalliklari

Yurak faoliyati susayganda a’zolarga qon va kislorod yetkazib berish qiyinlashadi. Oqibatda bemorda quyidagi belgilar kuzatiladi:

• Stenokardiya va yurak ishemik kasalligi: Ko‘krak qafasida qisilish va yurak sanchishi bilan birga keladigan xansirash.
• Arterial gipertoniya (Davleniya ko‘tarilishi): Yuqori qon bosimi fonida nafas qisilishi.
• Surunkali yurak yetishmovchiligi: Nafas qisishi bilan bir qatorda kechga yaqin oyoq shishi va tez charchash kuzatiladi.
• Miokard infarkti: To‘satdan paydo bo‘ladigan o‘tkir xansirash va ko‘krak orqasidagi chidab bo‘lmas og‘riq.

2. Bronx va o‘pka tizimi kasalliklari

O‘pka to‘qimalarining shikastlanishi havoning qon tizimiga o‘tishini qiyinlashtiradi:

• Surunkali obstruktiv bronxit va emfizema;
• Bronxial astma (xurujli nafas qisishi);
• Pnevmoniya (o‘pka yallig‘lanishi) va o‘pka arteriyasi emboliyasi.

3. Boshqa omillar

• Semizlik va ortiqcha vazn: Diyafragma yuqoriga ko‘tarilib, o‘pkaning to‘liq nafas olishiga xalaqit beradi.
• Asab tizimi muammolari: Kuchli stress, nevroz va vahima hurujlari (panicheskaya ataka) paytida nafas siqilishi.
• Endokrin va gormonal buzilishlar: Qalqonsimon bez kasalliklari va anemiya (qon kamlik).